Toekomstvisie Ter Apel 2040

Eén visie, vijf bouwstenen en een dorp dat massaal meedacht

Aanleiding

Hoe betrek je een heel dorp bij de toekomst, als er tegelijk zoveel speelt? En hoe zorg je dat inwoners het overzicht houden?

In Ter Apel komt de komende jaren veel samen. Het dorp is een van de elf regiocentra van Groningen, maar staat onder druk. Er is een klimaatopgave, er zijn veel uitkeringen en de gezondheid van inwoners is laag. Tegelijk zijn er grote kansen, zoals het nieuwe Centrumplan en de mogelijke komst van de Nedersaksenlijn met een station.

Gemeente Westerwolde werkt daarom aan de Toekomstvisie Ter Apel 2040: één visie voor een groener, aantrekkelijker en sterker dorp. Daaronder vallen vijf bouwstenen:

• wonen

• het Centrumplan

• groene verbindingen door het dorp

• de gebiedsontwikkeling rond de Nedersaksenlijn en het bedrijventerrein

• maatschappelijke voorzieningen, zoals sport, onderwijs en ontmoeten

Projectleider Maurice Karsten wilde inwoners al deze plannen in samenhang laten zien en vragen wat zij belangrijk vinden. De uitgangspunten waren helder: goede timing, veel visualisatie en alles in begrijpelijke taal (B1).

Aanpak

Tussen opdracht en bijeenkomst zaten maar twee weken. In die tijd bereidde Smarticipatie samen met de gemeente zowel de online als de offline participatie voor.

Op 12 mei 2026 organiseerde de gemeente een informatiebijeenkomst met vrije inloop. Er was geen plenair programma. Elke bouwsteen had een eigen kraam, zodat bezoekers zelf konden kiezen waar zij over wilden praten. Smarticipatie was er met drie MapTables en eigen begeleiders. Aan de tafels gingen inwoners rond de kaart met elkaar en met de gemeente in gesprek en legden zij hun ideeën en aandachtspunten direct op de juiste plek vast.

Wie niet kon komen of liever thuis meedacht, kon de online vragenlijst in Maptionnaire invullen. Ook daar konden deelnemers op de kaart aangeven waar kansen liggen en wat beter kan, bijvoorbeeld bij de nog open noord-zuidroute voor groen door het dorp.

Alle reacties kwamen samen in een Smart Dashboard. Daarin ziet de gemeente per bouwsteen en per locatie wat inwoners belangrijk vinden.

Resultaat

Ongeveer 150 inwoners kwamen naar de bijeenkomst en ook online deed Ter Apel volop mee. De vragenlijst kreeg 660 bezoekers en 303 respondenten. Samen wezen zij 309 plekken aan op de kaart. Voor een dorp van deze omvang is dat een hoge respons.

De uitkomsten laten een duidelijke rode draad zien: inwoners staan open voor verandering, zolang het groene, dorpse en historische karakter van Ter Apel blijft. Dat komt bij alle bouwstenen terug.

• Bomen blijven. Van de 36 mensen die een toelichting gaven over het uitdunnen van de bomen langs de Oude Weg, wil de grote meerderheid de bomen houden. Zij zien de bomen als het karakter van de straat en als een natuurlijke rem op hard rijden.

• Dorps karakter rond het station. Voor het gebied rond een mogelijk station koos twee derde (66%) hetzelfde sfeerbeeld. In de toelichting vragen inwoners om rust, ruimte en groen, en geen hoogbouw.

• Veilig door het dorp. Voor de Hoofdstraat en Havenstraat gaan de meeste suggesties over veiligheid voor fietsers en voetgangers, gevolgd door meer groen en een prettiger straatbeeld.

• Sport op één plek, in overleg. Een meerderheid staat positief tegenover het samenbrengen van sport op sportpark ’t Heem, als dat goed met de verenigingen wordt afgestemd.

Bewoners deden ook concrete voorstellen, zoals een horecaplein op het Molenplein en een doorgaande wandelroute tot aan het klooster. Op 66 plekken gaven zij aan waar ze een bankje missen.

Daarmee heeft de gemeente een stevige basis om de bouwstenen verder uit te werken, de uitkomsten terug te koppelen aan inwoners en de cirkel te sluiten. De aanpak viel ook buiten Ter Apel op: op 10 september 2026 deelde Maurice Karsten de ervaringen tijdens ParticiPitch, onder de titel ‘Omgevingsvisie maken? Iedereen betrekken!’.

Bekijk alle uitkomsten in het Smart Dashboard.

“We hadden maar twee weken, maar met Smarticipatie stond de participatie snel en goed. De opkomst en het aantal reacties waren voor Ter Apel echt bijzonder.” ”

Maurice Karsten – projectleider gemeente Westerwolde

Werk jij ook aan een  een toekomst- of omgevingsvisie? 

Dan weet je hoe lastig het kan zijn: te weinig reacties, steeds dezelfde mensen die meepraten en bergen werk om alles te verwerken. Dat kan slimmer. En makkelijker.

Graag horen we in 30 minuten jouw aanpak. En we denken met je mee over hoe het slimmer en makkelijker kan.